|
Lindi ne Frasher (Permet)
ne familjen e nje spahiu te vogel te
deklasuar; vellaj i madh i Naim Frasherif
dhe Sami Frasherit. Abdyl Frasheri e kaloi
pjesen e pare te jetes ne fshatin e lindjes
deri ne moshen 18-vjeēare kur u vendos per
nevoja pune ne Janine. U shqua si
personalitet politik qysh me 1877, sapo u
duk se Kriza Lindore po rrezikonte trojet
shqiptare. Si kryetar i Komitetit Shqiptar
te Janines qe u formua po ate vit, hartoi
projektin e shpalljes se pavaresise se
Shqiperise me anen e kryengritjes ēlirimtare
antiosmane. Por shpresat e tij se idene e
shtetit shqiptar do ta perkrahnin rivalet e
Perandorise Ruse, te cilet nuk e deshironin
supremacine e saj ne Gadishullin Ballkanik,
nuk u realizuan. Bisedimet qe zhvilloi me
perfaqesuesit e Greqise ne korrik dhe ne
dhjetor 1877, per nje aleance politike dhe
ushtarake shqiptaro-greke kunder Perandorise
Osmane deshtuan gjithashtu mbasi as Athina
nuk e pranoi idene e nje Shqiperie te
Pavarur ne kufijte e saj etnike.
Ne fund te vitit 1877,
Abdyl Frasheri (atehere deputet i Janines ne
parlamentin e dyte osman), u zgjodh kryetar
i Komitetit Qendror per Mbrojtjen e te
Drejtave te Kombesise Shqiptare, qe u formua
ne Stamboll (Komiteti i Stamboilit). Si
kryetar i tij ai dha nje kontribut te
rendesishem ne perpunimin e platformes
politike qe adoptoi levizja kombetare pas
fitores ruse mbi Perandorine Osmane dhe
sidomos pas nenshkrimit te Traktatif te Shen
Stefanit. Sipas tezes se Abdyl Frasheri. ne
kushtet e krijuara nga prirjet
ekspansioniste te Rusise cariste, nga
interesat e fuqive perendimore per ta
mbajtur me kembe Perandorine Osmane dhe nga
synimet e monarkive ballkanike fqinje per ta
copetuar Shqiperine, zgjidhja me e
pershtatshme (nje zgjidhje kjo e perkohshme)
ishte krijimi i nje shteti autonom shqiptar
nen suzerenitetin e sulltanit ose, te pakten,
krijimi i nje vilajeti te bashkuar shqiptar
ne kuadrin e Perandorise Osmane, i cili, po
te realizohej, do te sanksiononte kufijte
etnike te Shqiperise dhe te drejtat
kulturore te shqiptareve.
Si nje nga autoret
kryesore te platformes politike te Komitetit
Qendror te Stambollit, te cilen Abdyl
Frasheri e parashtroi publikisht edhe me
anen e artikujve qe botoi ne disa organe te
shtypit evropian gjate pranveres se vitit
1878, ai mori pjese aktivisht ne themelimin
e Lidhjes Shqiptare te Prizrenit. Pas
themelimit te Lidhjes, e cila e adoptoi kete
platforme, Abdyl Frasheri. u shqua si
udheheqes, organizator, diplomat dhe
aktivist i saj. Veprimtarine e tij kryesore
e zhvilloi sidomos ne viset e vilajetit te
Janines dhe te Kosoves. Nuk e shkeputi
asnjehere luften per mbrojtjen e teresise
tokesore te atdheut nga lufta per autonomine
e Shqiperise. Mori pjese pothuajse ne te
gjitha kuvendet kryesore qe u organizuan nga
Keshilli i Pergjithshem i Lidhjes Shqiptare
ose nga komitetet nderkrahinore te saj. Kudo
udhehoqi krahun autonomist te levizjes. Ne
Kuvendin themelues te Lidhjes se Prizrenit u
zgjodh kryetar i koinisionit te puneve te
jashtme te saj. Ai perfaqesoi Toskerine ne
Kuvendin e Pare te Dibres (1 nentor 1878),
ku u miratua rezoluta me te cilen kerkohej
zyrtarisht nga Porta e Larte krijimi i
vilajetit te bashkuar autonom te Shqiperise.
Ai qe organizatori kryesor i Kuvendit te
Prevezes (janar 1879), i cili arriti ta
pengonte leshimin e Ēamerise ne favor te
Greqise. Ne pranveren e vitit 1879 kryesoi
delegacionin e Lidhjes qe vizitoi
kryeqytetet e Fuqive te Medha per te
mbrojtur nga afer teresine territoriale dhe
te drejtat per autonomi te Shqiperise. Abdyl
Frasheri. ishte promotori i projektit qe
miratoi Kuvendi i Dyte i Frasherit per te
formuar qeverine e perkohshme. Ai udhehoqi
gjithashtu Kuvendin Kombetar te Gjirokastres
qe u shpreh per krijimin e shtetit autonom
shqiptar me anen e levizjes se armatosur.
Abdyl Frasheri. e
mbrojti programin e Gjirokastres ne Kuvendin
e Dyte te Dibres ku udhehoqi si gjithnje
krahun radikal te levizjes. Edhe pse
programi i autonomise nuk u pranua nga
perfaqesuesit e rrymes se moderuar, ai kaloi
ne Kosove dhe aty se bashku me
bashkeluftetaret e vet kosovare, vuri ne
jete vendimet e Gjirokastres. U be anetar i
qeverise se perkohshme qe u formua ne
Prizren ne fillim te vint 1881 dhe dha nje
kontribut te rendesishem né pergatitjet
politike dhe ushtarake qe u moren per
mbrojtjen e autonomise kunder ekspedites
ushtarake osmane.
Pas shtypjes se Lidhjes,
u arrestua dhe u denua me vdekje nga gjyqi
special osman, por denimi u kthye ne burgim
te perjetshem. Megjithate, pasi qendroi ne
burg 3 vjet dhe ne internim 20 muaj, per
arsye shendetesore u lirua, por me kusht qe
te, hiqte dore nga veprimtaria politike
patriotike. Edhe pse i semure dhe i izoluar,
ai e vazhdoi veprimtarine patriotike derisa
vdiq ne Stamboll me 23 tetor. Eshtrat e tij
u sollen ne Tirane me 1978. |