Agim Vinca eshte nje hallke qe i eshte shtuar zinxhirit te shkurter te vargut te intelektualeve tane dhe kjo hallke, ne bashkeveprim me te tjerat, e mundeson zgjatjen e ketij zinxhiri te dijetareve te shquar shqiptare. Ne keto hallka, qe krijojne zinxhirin, secila dallohet per nga menyra e punes, qasja, serioziteti… por, ajo qe Agim Vincen e dallon prej shume intelektualeve te tjere eshte guximi intelektual. Te ndalemi e te analizojme vetem per nje çast: po sikur te gjithe intelektualet (ne poste te rendesishme e pa to) te kishin reaguar siç reaguan Rexhep Qosja, Adem Demaçi, Agim Vinca, Ukshin Hoti, Sadri Fetiu e disa te tjere, sot Kosova do ta kishte nje fizionomi me te deshiruar si per popullin tone po ashtu edhe per boten e civilizuar Perendimore. Andaj, qellimisht u tha “zinxhiri i shkurter intelektual”, ngase ne kohet me te veshtira, kur rrezikohej jeta dhe familja (pa e cekur postin), Agim Vinca e disa te tjere me tere forcen intelektuale dhe shpirterore e mbronin ate qe te tjeret na e cenonin. Fjala e nje intelektuali gjithnje ka pasur peshe me te madhe si ne popullin tone po ashtu edhe per analistet e huaj qe i percillnin rrjedhat dinamike te proceseve politike qe asokohe zhvilloheshin ne Kosove. Po te analizohen shkrimet publicistike te Agim Vinces, botuar ne gazetat e asaj kohe dhe permbledhur ne librin “Populli i pandalur”, do te shohim guximin intelektual te tij. Vete titulli eshte sa provokues po aq edhe sinjifikativ. Titulli i ketij libri na jep te kuptojme se armiku me te gjitha masat e rrepta ndeshkuese perpiqej t’ia ndalonte popullit tone lirine, por popullin nuk kishte asnje force ta ndalonte. Populli ishte si nje lume i rrembyeshem qe nuk pyeste per aparatin shteteror okupues dhe rrezoi te gjitha pengesat per te shkuar ne drejtim te lirise. Mirepo, populli kishte nevoje per perkrahje te bijve te tij te shkolluar, ngase ne ta i kishte varur te gjitha shpresat dhe ne mungese te perkrahjes morale nga ana e intelektualeve populli mbetej dhe ndjehej si nje femije jetim. Nje deklarate konstruktive e nje intelektuali zgjonte ndjenjat kombetare dhe masa ndizej ne kerkim te asaj qe i mungonte-Lirise. Agim Vinca ishte njeri prej intelektualeve qe kurre nuk iu nda kerkesave te popullit dhe gjithnje qendroi prane tyre.

Lufta intelektuale, edhe permes polemikave

Ne te gjitha shkrimet publicistike do te verehet pezmi i nje intelektuali, i cili e sfidon nje sistem te tere okupues. Permes polemikave, Agim Vinca zhvillon nje lufte intelektuale dhe ne çdo vend godet disa sahanlepires te sistemit, te cilet si ushunjeza pine dhe ushqehen me gjakun e popullit. Ne polemikat e tij ashper i sulmon intelektualet maqedonas dhe serbe, te cilet donin te shkaterronin çdo gje shqiptare, kurse intelektuale te tille, qe e orientonin popullin serb dhe maqedonas, kishte shume.

Ky liber publicistik permban nje mori letrash e artikujsh, ne te cilet shohim shpirtin e ndezur te Agim Vinces kunder padrejtesive qe i beheshin shqiptareve, madje edhe shpifjeve te ndryshme te kurdisura nga organet kompetente te asaj kohe kunder personalitetit te Agim Vinces. Ishin shpifje banale, te pabaza, e shpesh te falsifikuara, vetem e vetem t’i ulej kredibiliteti ne popull dhe t’i zbehej guximi personal per te kerkuar ate qe e kerkonte populli.

Shikuar nga largesia kohore e ngjarjeve qe kane ndodhur, disave do t’u duket gje normale dhe asgje me rendesi, por per nje moment te vihemi ne poziten e Agimit dhe ne kohen kur iu benin akuzat nga sistemi okupues dhe po te jemi objektiv do te filloni te rreqetheni. Kudo forca policore, kudo hafije te veshur me kostume e pa kostume, kudo veshe qe degjonin e sy qe shikonin çdokend qe kishte ide çlirimtare. Keta sy e veshe, keto forca policore ushqim te perditshem kishin rrahjet, burgosjet dhe natyrisht vrasjet. Edhe kur Agim Vinca nuk dinte çka kishte folur e me kend kishte biseduar, ata e dinin. Po Agimi ruhej dhe gjithnje kerkonte drejtesine, e cila mbeshtetjen e kishte ne popull. Aty ku te tjeret ngurronin e ngurronin, Agim Vinca i hynte rrezikut here permes shkrimeve, here permes bisedave ne rrethe te ngushta e te besueshme. Sikur shkrimet te mos i mjaftonin, Agim Vinca do te dale te bisedoje edhe me diasporen shqiptare, e nder te tjera edhe ne kryeqytetin e Evropes, Brukselin.

Ne klubin “Idriz Seferi”, ne Bruksel, Agim Vinca per nje kohe te gjate ka vezhguar ne heshtje dhe ka degjuar hallet dhe problemet qe bashkatdhetaret e atjeshem i ekspozonin. E, ata flisnin per luften, per rezistencen qe duhej bere, per mallin e me te dashurve qe vite e ndoshta dekada te tera nuk i kishin takuar, per mospranine e tyre as ne gezime, as ne pikellime, ne lindje, dasma dhe vdekje te me te afermeve. Agim Vinca degjonte e ne sy te tij shihej dhembja dhe krenaria. Dhembjen e perjetonte bashke me te merguarit dhe krenohej qe kishte djem, te cilet ishin te gatshem te vdesin per atdheun.

Agim Vinca u tha atyre se duhet dashur atdheu, per atdheun duhet sakrifikuar edhe jeten. U foli Agim Vinca per situaten ne Kosove, per veshtiresite dhe se liria nuk vjen pa derdhur gjak. Dhe, shume vjet me vone, Agim Vinca mesoi se dikush prej tyre iu bashkengjit luftes se UÇK-se, e dikush prej tyre ra ne altarin e lirise. Agim Vinces do t’i shpetonin dy pika loti per deshmoret e luftes dhe do t’i kujtoheshin fjalet qe ate mbremje ua tha bashkatdhetareve ne Bruksel.

Poet i spikatur dhe studiues i dalluar

Agim Vinca eshte nje intelektual qe luften per çlirimin kombetar e zhvillonte ne dy fusha: permes shkrimeve dhe bisedave ne rrethe te ngushta e here te zgjeruara. Prej ketyre dy fushave, Agim Vinca do te jete me i suksesshem ne krijimtarine artistike, pasi mund te radhitet si nder poetet me te spikatur bashkekohore shqiptare dhe si nje studiues shume i dalluar i letersise sone. Mbi 500 njesi bibliografike, ku mund te gjejme: recensione, ese, kritika, trajtesa, studime, polemika dhe shkrime te tjera publicistike jane treguesi me i mire se Agim Vinca ka nje opus te gjere.

Poezite dhe shkrimet e tjera jane perkthyer dhe botuar ne gjuhen hebraike, vietnameze, maqedonase, kroate, sllovene, polake, ruse, frenge, italiane, gjermane, angleze, turke, arabe etj.

Agim Vinca eshte autor i disa permbledhjeve me poezi, i cili eshte i prezantuar ne panorama dhe antologji te ndryshme te poezise shqipe. Rexhep Qosja ka shkruar:”Poezia e Agim Vinces trajton nje spekter te gjere temash dhe motivesh te lidhura me jeten e banoreve te vendlindjes, me historine kombetare dhe perpjekjet e pareshtura te njerezve tane per te fituar lirine dhe per te ruajtur identitetin, por edhe me boten shpirterore te njeriut te sotem ne pergjithesi te gjendur ne vorbullen e kohes dhe te qyteterimit modern. Keto dhe preokupime te tjera poetike, Vinca perpiqet t'i shprehe ne vargjet e tij permes nje gjuhe dhe ndjeshmerie moderne poetike”. Kurse per vargun poetik te Agim Vinces, poetesha N. Lako ne kengetimin poetik te Agim Vinces e sheh nje lidhje te ngushte me traditat me te mira te poezise shqipe qe nga Naimi e Lasgushi e deri te poetet me te spikatur bashkekohore.

Bazuar ne veprimtarine kombetare, letrare dhe studiuese, shumica e njerezve, madje edhe intelektuale, gjate bisedes me Agim Vincen pa vetedije do te kemi pershtypjen se jemi duke biseduar me njerin prej anetareve te Akademise se Shkencave dhe te Arteve te Kosoves. Jo, do te mbesim te zhgenjyer, sepse Agimi nuk eshte anetar i ASHAK-ut. Ne France te nominohesh anetar i akademise, perveçse duhet te pritet qe njeri nga anetaret te vdese (sepse numri eshte i caktuar) dihet se duhet te dallohesh me punen intelektuale me shume se çdokush tjeter, si dhe te kesh edhe atdhedashuri. Akademia eshte truri i te gjitha proceseve zhvillimore te nje shteti. Agim Vinca tri here ishte i propozuar qe te pranohej anetar i ASHAK-ut, por qe te tria heret mungonte ngritja e gishtave te disa anetareve te tjere dhe Agimi mbetej me shprese se nje dite do te vetedijesohen edhe te pavetedijshmit. Po ne Akademine tone nuk ka te pavetedijshem, sepse aty i kemi mendjet me te ndritshme dhe me perparimtare te mbare shqiptarise, do te thone disa. eshte e vertete se Kosova kurre nuk e ka bere diferencimin se prej cilit territor vjen njeriu i ditur, por ka edhe disa me tituj shkencore qe i “fituan” duke i vjedhur e duke i kopjuar punimet e tyre qe presin nje vend ne Akademi. Te shpresohet se nje dite ASHAK-u do ta forcoje krahun e tyre edhe me Agim Vincen, i cili me punen e tij do te jete nje perkrahes dhe studiues i mire ne kete institucion.